2023 seçimleri öncesi Siyasal Reklam Analizleri – Ak Parti reklamları eleştirisi – Nereden Nereye!

Türkiye’de 14 Mayıs 2023 Genel Seçimleri öncesinde siyasal iletişimin bir parçası olarak siyasi partilerin bolca reklam yayınladığını fark ettim. Elbette genel anlamda hedef kitlede kafa karışıklığı yaratmak ve mevcut hedef kitleyi kendi siyasi yelpazesine çekebilmek adına ikna etmek maksadıyla birçok reklam üretildi. Siyasal reklamcılık, bir siyasal partinin veya adayın kitle iletişim kanallarında zaman ve yer satın alarak seçmenlerin siyasal inanç, tutum veya davranış gibi özelliklerini etkilemek bakımından, siyasal mesajlar vermek için kullanılması sürecini ifade ediyor.

Ak Parti’nin siyasal reklam eleştirisine geçmeden önce seçim sloganı için “Doğru Zaman Doğru Adam” sloganını belirlediklerini not düşeyim. Bu slogan ve görsel; şehirlerin billboard, megalight, totem ve raketler, led ekranlar, çatı, duvar ve bina giydirme alanlarında halen kullanılmakta. Özellikle dikey formatta kullanıldığını da not düşelim.

Bu dönem seçim arifesinde siyasi partileri ayrı ayrı ele alarak siyasal reklam eleştirisi sunacağım.

Bu süreçte incelemeye değer bazı reklamlar var. Ak Parti’nin Youtube kanalında özellikle şehirlere özgü üretilen reklam videoları var. Youtube videolarının en büyük avantajı hedef kitleye ulaşmada en ciddi araçlardan biri olma özelliğini taşıyor olması. Örneğin Trabzon’da yaşayan biri için bir video izlediğinde reklam aralarında veya video başlarında Trabzon ile ilgili reklam bu kullanıcıya doğrudan izletilebilmektedir. Ak Parti’nin şehir reklamlarındaki metinlere bakıldığında ulaşımın, altyapının ve TOKİ konutları gibi bayındırlık alanındaki yatırımların da ön plana çıktığı görülüyor.

Şehir reklamlarının yanı sıra son çıkan reklamlarına bakıldığında AK Parti reklamlarında özellikle milliyetçi söylemin ve öğelerin sürekli olarak öne çıkarılması, bu dilin hakim olması siyasal reklamcılığın hedefleri ile doğrudan örtüşmüyor. Siyasal reklamcılıktan ziyade propagandaya kaçan çok sayıda reklam videosu bulunuyor. Elbette bu gri bir alan ancak yine de zor bir süreç. Özellikle devletin savunma sanayinin önemli projelerinin seçime bir tür malzeme olarak kullanılıyor görüntüsü vermesi diğer partiler ve potansiyel seçmen tarafından ciddi eleştiri toplayabilecek bir konu. Bunun yanı sıra vurguların sadece yol ya da altyapı yatırımlarına dönük olması da seçmen motivasyonunu düşürebilecek cinsten bir durum. Refah düzeyi, kaliteli eğitim, hukuk talebi gibi seçmenlerin ihtiyaç duyabileceği mesajlardan neredeyse hiç bahsedilmediği bir 2023 seçim reklamları tablosu var karşımızda. Halbuki Ak Parti’nin 2007 seçimleri sonrası ürettiği reklamların böyle olmadığı ufak bir araştırma ile görülebilmektedir.

Öte yandan yakın zamanda eleştiri toplayan bir başka husus da manav reklamında sebze meyve fiyatlarının gösterilmemesi konusuydu.

Bu örnek, ülke ekonomisinde seçmeni doğrudan etkileyen gıda enflasyonundaki kriz halini ortaya koyuyor. 2015 yılında sebze meyve fiyatları açıkça gösterilebiliyorken 2023 reklamlarında hiçbir şekilde yer verilmiyor.

Bilindiği üzere reklamda, hedef kitleye iletilmek istenen mesajlar, reklamcılar tarafından bilinçli tercihler doğrultusunda tasarlanmaktadır. Bu mesajların hedef kitle üzerinde istenen etkileri bırakabilmesi için mesajlar açık bir biçimde verilebildiği gibi, kimi zaman da sembollerden yararlanılarak oluşturulmuş göstergelerle sunuluyor. Ak Parti reklamlarında askerlerin kullanımı duygusal etkileşimin artırılması için bilinçli olarak tercih edilmiş gibi görünüyor. Özellikle reklamda sıla hasreti çeken asker ve annesi arasındaki sohbet üzerinden asker ailelerine ve ordu mensuplarına ulaşılmak isteniyor. Öte yandan bir diğer reklamda “mülakatı kaldıracağız” vaadi üzerine şekilleniyor. Mülakat uygulamalarının gerek işe alımlarda gerekse görevde yükselme veya ünvan değişikliklerinde Ak Parti döneminde özellikle 2010’lu yıllardan sonra kamuda uygulamaya konulması bilinen bir gerçek. Ak Parti bu vaadiyle, kendi sebep olduğu uygulamayı kaldıracağını söyleyerek 2023 seçim vaadi olarak sunuyor. Bunun reklamının yapılmasının hem tutarsız olduğunu hem de seçmen gözünde mizah unsuru haline geldiğini de söylemek gerekiyor.

Ak Parti reklamlarında bolca şarkılar, türküler, davullar, zurnalar kullanılıyor. Bu önceden beri neşeli ve eğlenceli reklamlarla seçmene ulaşmak için doğru bir yöntem. Ancak 2023’te hem istatistiksel olarak resmi rakamlar hem de toplumun belirli kesimlerinden gelen talepler bu eğlenceli neşeli reklamların sunduğu tabloyla bağdaşmıyor. Mutlu insanlar, yaşamından son derece memnun emekliler, gelecek kaygısı gütmeden okula giden çocuklar gibi pek çok örnek günümüz Türkiye’si ile de bağdaşmıyor. Sorunu olmayan bir toplum algısı maalesef ki en çok bu reklamları sunan partiye zarar verme potansiyeli taşıyor. 2023 seçimleri için yapılan reklamlarla özellikle pembe tablolar çizilmesi ve/veya özeleştiri getirilememesi hem etik açıdan tartışılacak, hem de reklamın başarısı açısından toplumu inandırma ve motive etme noktasında problem teşkil edebilecektir.

reklamgen.com

Ak Parti’nin 15 yıl arayla verdiği bir reklamı da paylaşmak gerekiyor. İki ayrı outdoor (billboard afişi) çalışmasını aşağıya ekledim. 2007 yılındaki reklam çalışmasına bir bakalım. 2000’lerin sonlarında şehirlerin simgeleşmiş mimari yapıları vurgulanarak, toplumun tüm değerine, fikir ve inanç gruplarına başarılı bir mesaj verilebiliyordu. Üstelik reklam metninde “El Ele Omuz Omuza Gönül Gönüle Nice Bayramlara” mesajı yer alıyordu. Metin birleştiriciydi ve Ak Parti logosu baskısı sağ altta görünmekte, görselde parti vurgusu yer almamaktaydı. Dolayısıyla bütünleştirici bir çalışmaydı. 2007 Reklamında mimari yapılarak baktığımızda Boğaz Köprüsü (Asya ve Avrupa arasında köprü kurmayı sembolize ediyor dolayısıyla AB vizyonu olan bir Erdoğan profili çiziyor) var. Anıtkabir ve Camii aynı karede. (Hem muhafazakar kimliği yansıtan tarihi detaylar var hem de Atatürk detayı da unutulmamış)

2022 reklam çalışmasına bakıldığında ise herkesin oyuna, rızasına talip olmak yerine yalnız kendi seçmen tabanına seslenen bir anlayış mevcut. Ak Parti logosu sağ altta yetmemiş olacak ki miting görüntüsünden elde edilmiş fotoğrafta parti bayrakları dalgalanmış biçimde sunuluyor. Birlik beraberlik mesajı verilmiş ise de görsel o mesajı kesinlikle desteklemiyor. Son derece kötü bir reklam çalışması olduğu her halinden belli olan 2022 reklamında gördüğümüz görüntüdekiler sadece iktidardaki partinin kendi seçmen tabanı.

Ak Parti’nin 2007 ve 2011 seçimlerindeki reklamları her açıdan takdire değerdi. Özellikle farklılığa saygı, gelecek için umut ve birleştiriciliği vurgulayan reklamları çoğu zaman beğeni topluyordu. Ancak son dönem siyasal reklamlarında AK Parti bu dili daha militarizme yakın, otoriter, fazlasıyla milliyetçi bir söyleme bıraktı. Elbette bu bir tercih. Milliyetçi-muhafazakar tabanı hedefleyeyim derken kutuplaştırmaya fırsat verilebileceği unutulmamalıdır. Bu durum reklamın başarısını olumsuz etkileyecektir.

Ak Parti’nin şehir bazlı reklamlarını stratejik olarak kısmen başarılı olarak görsem de genel olarak ana reklamlarında söylem ve mevcut gerçekler itibariyle çelişkide olduğunu görüyorum. Hali hazırda iktidar olan Ak Parti’nin kritik bir süreçten geçtiğimiz seçim arifesi dönemlerinde yapabileceği en güzel reklamın, çoğulculuğun ve iyimserliğin hakim olduğu bir atmosferde geçmesini beklerdim. Ak Parti açısından bu reklam stratejisi, seçmen açısından geleceğe umutla ve iyimserlikle bakmasını engelleyecek tutumlar içeriyor. Geçmişten bugüne birkaç parça sunduğum bu reklamlarda Ak Parti’nin kendi için yaşadığı dönüşümü de görmek mümkün.

Kaynak: reklamgen.com

Yazı: İsmet Cem ERTEM

#akpartireklam #siyasalreklam #seçim2023 #reklameleştirisi